Mimaride Ekspresyonizm (Dışavurumculuk)

Frank Lloyd Wright’ın Guggenheim Müzesi’ni, John Utzon’un Sydney Opera Binası’nı eminim ki daha önce duymuşsunuz ya da incelemişsinizdir. Bu yazımızda ekspresyonist akımın yansıması niteliğindeki diğer ünlü yapılara da göz atacak ve ekspresyonist akımı anlamaya çalışacağız.

Frank Lloyd Wright’ın Guggenheim Müzesi

Ekspresyonist mimari 1910-1930 arasında özellikle Almanya’da etkisini göstermiş kubizm, putirzm, neoplastitizm gibi bir sanat akımı olarak karşımıza çıkar. Alışılmamış formlar ve yeni malzemeler dışavurumcu akımın en belirgin özelliklerindendir. Ekspresyonist mimarlar işlevselliği mimarlığın belirgin kurallarının dışına çıkarak kendi kişiliklerini yansıtan, özgün ifadeci formlarla birleştirmeyi hedeflemişlerdir. Biçimsel ön yargılardan uzak kalarak bireysel yaratıcılığın ön planda olduğu tasarımlarda yorumsal zenginlikler ön plana çıkarılmalı, tasarımın kendine özgü duygusal bir etkisi ve evrensel olan, sadece akıl ile anlaşılmayan formlar oluşturulmalıdır.

John Utzon’un Sydney Opera Binası eskizleri

Ekspresyonist mimarlık genel olarak tarihten beslenmez, ancak bazı ekspresyonist mimarlar tasarladıkları yapılarda geçmiş mimariyi de yorumlamaya çaba göstermişlerdir. Ekspresyonist yapılar rasyonel, uluslararası üsluba karşıtlık oluştururken mimariye yeni bir özgünlük, canlılık ve dinamizm getirerek kentlerin durağan silüetlerini de değiştirmiştir.

İlk ekspresyonist mimarın AEG için tasarladığı yapılarla mimar Peter Behrens’in olduğu söylenir. Akabinde diğer mimarlar da bu akıma yönelmeye başlamışlardır. Bruno Taut’un Köln’de inşaa ettiği Cam Pavyon’u ve Hans Poelzig’in Berlin’de bulunan Grosse Schauspielhaus tiyatrosunun iç dekorasyonu dışavurumcu akımın en önemli örneklerindendir. Ayrıca Sydney Opera Binası, Eyfel Kulesi sadece bulundukları şehrin değil bulundukları ülkelerin ikonik yapıları haline gelmişlerdir.

Eyfel Kulesi

Ekspresyonist akımda daha çok gereç kullanımına ağırlık verilmiş; tuğla ve fayans kullanılarak küçük parçalara bölünmüş dış yüzeyler, iç mekanlardaki gölge-ışık oyunları göze çarpmaktadır.Örneğin Eric Mendelsohn’un kimi yapılarında geniş cam yüzey uygulamalarında ekspresyonizmin etkilerini görebiliriz.1920’lere doğru akılcı işlev yaklaşımının ön plana çıkmasıyla dışavurumculuk akımı sona ermiştir.

Şimdi dışavurumcu akımın önemli yapılarından bazılarına kısaca bir göz atalım.

Einstein Kulesi

ERICH MENDELSOHNN: Einstein Kulesi: Potsdam – Almanya (1920)
Ekspresyonizmin güçlü örneklerini içeren yapıda rasyonelliğin dışında bir biçim gösteren yapı tek bir kütleden oyularak yaratılmış özgün bir heykeli andırmaktadır. Einstein’ın izafiyet teorisinin araştırması için tasarlanmış yapı aynı zamanda Einstein’ın anısına dikilmiş bir anıttır. Yalnızca mimari bir eser değil, aynı zamanda bir heykeldir.

Berlin Flarmoni Binası

HANS SCHARUN: Berlin Flarmoni Binası: (1963)
Tasarımda geleneksel konser salonlarında görülen sahnenin yeri değiştirilerek sahne ortaya alınmış ve dinleyici sıraları sahneyi dairesel bir biçimde kuşatmaktadır. İki katlı yatay bir platform üzerinde yükselen amorf irrasyonel formuyla yapı, doğadan kendiliğinden oluşmuş masif bir kaya yada buzdağı görünümünde olup alışılmış geometrik formlarla hiçbir ilgisi yoktur. Yapıda anti-simetrik ve dinamik bir anlayış göze çarpar.

Twa Binası

EERO SAARIEN: Twa Binası: Newyork (1956-1961)
Tasarımın başlangıç noktası mimarın 1956’da bir restoranda yemek yerken menü kartına çizmiş olduğu krokilerdir. İrrasyonel anlayışla yapılan çizimlerde yapının formu kanatlarını simetrik olarak açmış iki ayağı üzerinde henüz yere konmuş büyük bir kuş görünümündedir. Ancak yapı bir kuşa benzediği için değil ekspresyonist kriterleri yerine getirdiği için estetik değeri yüksek mimari bir eser sayılacaktır. Yapı tasarım safhasında esinlenmenin önemini vurgulayan bir örnektir.

Kaynaklar:

http://www.restoraturk.com/index.php/mimarlik/212-mimari-akimlar-nelerdir

https://mimarobot.com/forum/wiki/ekspresyonizm/

mimblog

İpek Tahmaz
Mimar / Architect

Önerilen makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir